Ikki xil nur, ikki xil zarar
Quyosh nurining teriga taʼsir qiladigan ikki turi bor va ular butunlay boshqacha ishlaydi.
UVA — qarish nuri
Terining chuqur qatlami (derma) ga yetib boradi.
Kollagen va elastinni parchalaydi, erkin radikallar hosil qiladi, pigmentatsiyani qoʻzgʻatadi.
- Yil boʻyi bir xil kuchda — qishda ham, bulutli kunda ham
- Oyna orqali oʻtadi — mashinada va deraza yonida ham taʼsir qiladi
- Darhol sezilmaydi: zarar yillar davomida toʻplanadi
UVB — kuyish nuri
Terining ustki qatlami (epidermis) da toʻxtaydi.
DNKni bevosita shikastlaydi, qizarish va kuyish keltirib chiqaradi.
- Yozda va tush paytida eng kuchli
- Oddiy oynadan oʻtmaydi
- Taʼsiri darhol koʻrinadi — teri qizaradi
SPF faqat UVB haqida
SPF raqami faqat UVB dan himoyani oʻlchaydi. U UVA haqida hech narsa aytmaydi. Shuning uchun yuqori SPF li, lekin UVA himoyasi zaif mahsulot sizni kuyishdan saqlaydi, ammo qarish va pigmentatsiyadan saqlamaydi.
Raqamlar ham koʻpchilik oʻylagandek ishlamaydi. SPF30 UVB nurlarining taxminan 97% ini toʻsadi, SPF50 esa 98% ini. Farq 20 barobar emas, bir necha foiz. Ancha muhimrogʻi — qancha surtishingiz va qayta surtish.
PA tizimi — UVA oʻlchovi
Koreys va yapon mahsulotlarida PA belgisi UVA himoyasini koʻrsatadi. Bu tizim Oʻzbekistonda kam tanish, lekin aynan u uzoq muddatli natijani belgilaydi.
- PA+ — asosiy UVA himoyasi
- PA++ — oʻrtacha
- PA+++ — kuchli
- PA++++ — eng yuqori daraja
Toshkent yozi uzoq va quyoshli. Bu iqlim uchun kamida SPF50+ PA+++ mantiqiy minimum.
Amaliy qoidalar
- Yuz uchun taxminan choy qoshiqning uchdan biri — koʻpchilik 2–3 barobar kam surtadi
- Quyoshga chiqishdan 20–30 daqiqa oldin surting
- Ochiq havoda har 2–3 soatda qayta surting
- Bulutli kunda ham: UVA bulutdan oʻtadi
- Qishda ham: UVA yil boʻyi bir xil
- Kushon yoki tonal baza bilan qayta surtish eng qulay yoʻl
Va eng muhim jihat: SPF pigmentatsiyaga qarshi kurashning yordamchi qadami emas, balki asosidir. Yorituvchi serum quyoshdan himoyasiz deyarli befoyda.
